Q&A Komisji w sprawie ECGT: bez okresu karencji, a zielony listek może być oznakowaniem dotyczącym zrównoważonego charakteru
Dyrekcja Generalna Komisji ds. Sprawiedliwości i Konsumentów opublikowała dokument „Pytania i odpowiedzi” dotyczący dyrektywy (UE) 2024/825, dyrektywy w sprawie wzmocnienia pozycji konsumentów w procesie transformacji ekologicznej. Dokument jest datowany na wrzesień 2026 r., sam plik powstał 21 września, liczy dwadzieścia stron, nie jest wiążący i odpowiada na dwadzieścia jeden pytań, które zadawała branża.
Pięć z tych odpowiedzi ma większe znaczenie, niż sugerowałby sam tekst dyrektywy, a czas jest napięty: dyrektywa obowiązuje od 27 września 2026 r., kilka dni po ukazaniu się dokumentu.
To nie jest przepis dotyczący cyfrowego paszportu produktu. ECGT zmienia dyrektywę dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych i dyrektywę w sprawie praw konsumentów, a reguluje sposób prezentowania produktu, a nie to, czym produkt jest. Trafia jednak na te same powierzchnie co paszport — etykiety, opakowania, strony produktowe — a jedna z odpowiedzi dotyczy kodów QR.
1. Nie ma okresu przejściowego, a stare zapasy nie są wyłączone
To odpowiedź, która najprawdopodobniej będzie kogoś kosztować pieniądze.
Dyrektywa ECGT jest stosowana od 27 września 2026 r. Od tej daty przedsiębiorcy będą musieli zapewnić, aby ich twierdzenia dotyczące ekologiczności i oznakowania dotyczące zrównoważonego charakteru w relacjach z konsumentami były zgodne z nowymi przepisami, również w odniesieniu do istniejących produktów lub sytuacji „starych zapasów”, tj. produktów lub opakowań już wyprodukowanych, zamówionych, rozprowadzonych lub umieszczonych na półkach detalistów przed datą rozpoczęcia stosowania.
A w odniesieniu do systemów certyfikacji:
Każde oznakowanie dotyczące zrównoważonego charakteru obecne na rynku na dzień 27 września 2026 r. musi być zgodne z tymi przepisami. Istniejące systemy, które nie spełniają wymogów [...], muszą zostać odpowiednio dostosowane; w przeciwnym razie powiązane z nimi oznakowania muszą zostać usunięte z komunikacji handlowej. Dyrektywa ECGT nie przewiduje okresu przejściowego wykraczającego poza tę datę.
Komisja wskazuje praktyczną drogę dla towarów już zadrukowanych:
Mogą one obejmować zakrycie lub skorygowanie twierdzeń za pomocą naklejek lub dodanie uzupełniających informacji w miejscu sprzedaży w pobliżu danych produktów ze starych zapasów, na przykład przez wyraźne oznaczenie produktów, których to dotyczy, w odpowiedniej alejce w lokalu detalisty.
Naklejki na zadrukowanych opakowaniach albo tabliczka w alejce. Takie jest dostępne rozwiązanie — i mówi ono, jak poważnie należy traktować tę datę. Egzekwowanie należy do organów krajowych i sądów, a Q&A zauważa, że mogą one brać pod uwagę, czy przedsiębiorca podjął „rozsądne i proporcjonalne starania w celu zapewnienia zgodności” — co jest okolicznością łagodzącą, a nie wyłączeniem.
2. System certyfikacji wymaga dwóch odrębnych podmiotów prawnych
Zgodnie z załącznikiem I pkt 2a dyrektywy dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych w brzmieniu po zmianie umieszczanie oznakowania dotyczącego zrównoważonego charakteru, które nie opiera się na systemie certyfikacji i nie zostało ustanowione przez organ publiczny, jest zakazane. Załącznik I to czarna lista: praktyki zakazane w każdych okolicznościach, bez oceny szkody dla konsumenta w poszczególnych przypadkach.
O tym, które znaki przetrwają, decyduje więc definicja „systemu certyfikacji”. Q&A wymienia kryteria:
| Wymóg | Co oznacza w praktyce |
|---|---|
| Weryfikacja przez niezależną osobę trzecią | Przedsiębiorca nie może certyfikować sam siebie |
| Publicznie dostępne wymogi i warunki | Zamknięty regulamin nie spełnia kryterium |
| Zgodność monitorowana przez kompetentną, niezależną osobę trzecią | Na podstawie norm międzynarodowych, unijnych lub krajowych — jako przykłady wskazano ISO 17065 lub mechanizmy rozporządzenia (WE) nr 765/2008 |
| Przejrzystość, wiarygodność, otwartość dla wszystkich przedsiębiorców | Sprawiedliwe i niedyskryminacyjne warunki |
| Brak wyłączności | Otwarty dla wszystkich przedsiębiorców, którzy chcą i są w stanie spełnić wymogi |
| Wymogi ustalone w konsultacji z ekspertami i zainteresowanymi stronami | Nie spisane jednostronnie |
| System dopuszcza odpowiednie oznakowanie | Znak musi należeć do systemu |
Potem następuje część, której nie ma w tekście dyrektywy:
Nawet jeśli istniałyby pewne normy międzynarodowe, które mogłyby dopuszczać, by właściciel systemu i osoba trzecia byli tym samym podmiotem, zgodność z przepisami dyrektywy ECGT można osiągnąć tylko wtedy, gdy właściciel systemu i osoba trzecia są prawnie rozdzieleni, tj. są to dwa różne podmioty prawne.
Marka może być właścicielem systemu — Q&A wprost stwierdza, że właściciel systemu i przedsiębiorca mogą być tym samym podmiotem, pod warunkiem że system jest rzeczywiście otwarty. Nie może natomiast być właścicielem systemu i jednostki, która przeprowadza audyty według niego. Każdy program, w którym podmiot ustalający normę i audytor należą do jednej osoby prawnej, nie spełnia wymogów, niezależnie od tego, na co pozwalałaby norma międzynarodowa.
3. Rządowe oznakowanie ekologiczne spoza UE się nie liczy
Wyłączenie w dyrektywie dla oznakowań „ustanowionych przez organy publiczne” na pierwszy rzut oka jest neutralne jurysdykcyjnie. Komisja odczytuje je wąsko:
W konsekwencji umieszczanie oznakowań dotyczących zrównoważonego charakteru ustanowionych przez organy publiczne państw niebędących państwami członkowskimi UE będzie zakazane na podstawie załącznika I pkt 2a do dyrektywy dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych [...], chyba że oznakowania te opierają się na systemie certyfikacji.
Podane uzasadnienie jest takie, że dyrektywa jest skierowana do państw członkowskich, że jej przykłady koncentrują się na organach publicznych UE oraz że tam, gdzie prawodawca chciał odróżnić to, co międzynarodowe, od tego, co krajowe, zrobił to gdzie indziej wprost — a tutaj nie.
Skutek praktyczny: krajowe oznakowanie ekologiczne z państwa trzeciego nie daje samo w sobie żadnej ochrony. Musi kwalifikować się jako system certyfikacji według siedmiu powyższych kryteriów albo zniknąć z opakowania.
4. Zielony listek może być oznakowaniem dotyczącym zrównoważonego charakteru
Definicja w art. 2 lit. q) obejmuje „każdy dobrowolny znak zaufania, znak jakości lub znak równoważny”. Q&A stosuje ją do grafiki:
Ogólnie rzecz biorąc, przedsiębiorcy powinni zachować ostrożność przy stosowaniu ikon, symboli, obrazów lub grafik, które mogą być postrzegane jako (dorozumiane) twierdzenia dotyczące ekologiczności lub znaki zaufania. Na przykład zielony listek lub kropla wody, w połączeniu z logo lub umieszczone obok stwierdzeń dotyczących zrównoważoności lub naturalnych składników, mogą być postrzegane przez przeciętnego konsumenta jako dobrowolny znak zaufania lub znak jakości.
Kryterium jest postrzeganie przez konsumenta, oceniane z perspektywy przeciętnego konsumenta, w ogólnym kontekście komunikatu. Sam listek nie jest oznakowaniem. Listek w kółku, obok słowa „conscious”, obok logo, może nim być — a jeśli jest, potrzebuje za sobą systemu certyfikacji, jak każdy inny znak.
To kwestia dla przeglądu projektu graficznego, nie przeglądu prawnego. Ryzyko powstaje wskutek decyzji studia projektującego opakowania.
5. Kod QR jest akceptowanym sposobem zapewnienia dostępu do dowodów
Dyrektywa wymaga, aby twierdzenia dotyczące przyszłej efektywności ekologicznej opierały się na publicznie dostępnych zobowiązaniach, szczegółowym planie wdrożenia i weryfikacji przez niezależnego eksperta zewnętrznego, którego regularne ustalenia są udostępniane konsumentom. Nie mówi, gdzie.
[...] możliwych jest kilka rozwiązań, o ile konsumenci mogą łatwo uzyskać dostęp do informacji, np. za pośrednictwem kodu QR na opakowaniu produktu lub w materiałach marketingowych, który kieruje konsumentów do ustaleń na stronie internetowej przedsiębiorcy.
A w odniesieniu do samego planu wdrożenia:
Wystarczy, aby twierdzenie wskazywało konsumentom, gdzie można znaleźć informacje, np. za pomocą kodu QR prowadzącego do planu wdrożenia na stronie internetowej przedsiębiorcy.
W tym miejscu ECGT spotyka się z reżimem paszportów. Komisja nie wymaga tu paszportu i nic w ECGT go nie wymaga. Stwierdziła jednak jasno, że kod na opakowaniu, prowadzący do strony kontrolowanej przez przedsiębiorcę, spełnia wymóg dostępności — a to ten sam mechanizm, na którym opiera się art. 9 ESPR, i ten sam, który zapewnia już adres GS1 Digital Link.
Jeśli drukują Państwo nośnik danych na potrzeby paszportu, uzasadnienie Państwa twierdzeń ekologicznych może być dostępne z tego samego miejsca.
Co to oznacza dla marki z certyfikatami na produktach
Oba reżimy zadają różne pytania o ten sam certyfikat.
| Cyfrowy paszport produktu | ECGT | |
|---|---|---|
| Pytanie | Czy ten certyfikat jest prawdziwy, aktualny i dotyczy tego produktu? | Czy system stojący za nim jest kwalifikującym się systemem certyfikacji? |
| Nie spełnia wymogów, gdy | Certyfikat wygasł, jest sfałszowany lub obejmuje inny zakład | System sam siebie audytuje, jest zamknięty dla konkurentów lub jest znakiem rządu państwa trzeciego |
| Środek zaradczy | Weryfikacja w rejestrze wystawcy | Dostosowanie systemu lub usunięcie znaku |
Certyfikat może być w pełni prawdziwy, a mimo to nie spełniać wymogów ECGT, bo ECGT nie pyta o certyfikat. Pyta o instytucję, która go wydała.
Praca dzieli się więc na dwie części:
- Zinwentaryzować każdy znak, który dociera do konsumenta — opakowania, metki, wszyte etykiety, strony produktowe, strony paszportów, materiały marketingowe. Łącznie z grafiką, która nie jest znakiem, ale jest jako znak odczytywana.
- Dla każdego znaku wskazać system i sprawdzić go według siedmiu kryteriów, ze szczególną uwagą na to, czy jednostka przeprowadzająca audyty jest inną osobą prawną niż podmiot, który napisał reguły.
- W przypadku wszystkiego, co już wydrukowano, zdecydować teraz między naklejką, informacją w miejscu sprzedaży a wycofaniem. Łatwiej podjąć tę decyzję, zanim podejmie ją organ.
DPP Agent weryfikuje, czy certyfikat w paszporcie jest prawdziwy i aktualny — w rejestrze wystawcy, jeśli jest on osiągalny, a jeśli nie, przez człowieka czytającego rejestr publiczny, jak w przypadku Textile Exchange. To odpowiada na pierwsze pytanie z powyższej tabeli. Nie odpowiada na drugie i żaden system paszportów nie jest w stanie na nie odpowiedzieć: to, czy system kwalifikuje się na podstawie art. 2 lit. r), jest pytaniem o zarządzanie systemem, a nie o dane Państwa produktu.
Źródła
Źródła pierwotne wykorzystane w tym artykule:
- Komisja Europejska, DG ds. Sprawiedliwości i Konsumentów — Questions & Answers on Directive (EU) 2024/825, Bruksela, wrzesień 2026 r. — commission.europa.eu
- Dyrektywa (UE) 2024/825 (dyrektywa ECGT), zmieniająca dyrektywy 2005/29/WE i 2011/83/UE — pełny tekst w EUR-Lex
- Dyrektywa 2005/29/WE (dyrektywa dotycząca nieuczciwych praktyk handlowych), art. 2 lit. q) i r), art. 6, art. 7 ust. 7, załącznik I pkt 2a, 4c i 10a — EUR-Lex
- Dyrektywa 2011/83/UE (dyrektywa w sprawie praw konsumentów), art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1 w brzmieniu po zmianie — EUR-Lex
- Zawiadomienie Komisji 2021/C 526/01 — wytyczne dotyczące dyrektywy dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych, sekcja 4.1.1.3 o dorozumianych twierdzeniach — EUR-Lex
- Rozporządzenie (UE) 2024/1781 (ESPR) — EUR-Lex
Q&A wprost określa swój status: zawarte w nim poglądy to „wstępne poglądy służb Komisji Europejskiej (KE) i w żadnym wypadku nie mogą być uznawane za oficjalne stanowisko KE”. Jedynie Trybunał Sprawiedliwości może wiążąco interpretować prawo UE, a egzekwowanie należy do organów krajowych i sądów.