Rozporządzenie ESPR w pigułce: co trzeba wiedzieć

Rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów — w skrócie ESPR — to najbardziej ambitne jak dotąd unijne prawo dotyczące zrównoważoności produktów. Opublikowane jako UE 2024/1781, weszło w życie w lipcu 2024 r. i zasadniczo zmienia to, co oznacza sprzedaż produktu fizycznego w Europie.

Jeśli Państwa firma produkuje, importuje lub dystrybuuje produkty w UE, to rozporządzenie będzie jej dotyczyć. Oto, co trzeba zrozumieć.

Czym jest ESPR?

ESPR zastępuje dawną dyrektywę w sprawie ekoprojektu (2009/125/WE), która obejmowała wyłącznie produkty związane z energią, takie jak pralki, kotły i oświetlenie. Nowe rozporządzenie rozszerza zakres na niemal wszystkie produkty fizyczne wprowadzane do obrotu na rynku UE — z wąskimi wyjątkami dla żywności, paszy, produktów leczniczych i kilku innych kategorii.

Rozporządzenie ustanawia ramy. Nie określa bezpośrednio przepisów dla konkretnych produktów. Zamiast tego Komisja Europejska będzie przyjmować akty delegowane dla poszczególnych kategorii produktów, określające:

• Wymogi ekoprojektu — minimalne standardy trwałości, możliwości naprawy, zdatności do recyklingu i śladu środowiskowego
• Wymogi informacyjne — jakie dane muszą towarzyszyć produktowi
• Wymogi dotyczące cyfrowego paszportu produktu — ustrukturyzowany zapis cyfrowy, dzięki któremu wszystko to jest dostępne

Takie podejście ramowe oznacza, że rozporządzenie może dostosowywać się do różnych branż bez każdorazowego przepisywania prawa.

Struktura prawna

Zrozumienie ESPR wymaga zrozumienia trzech warstw prawa UE:

1. Samo rozporządzenie (UE 2024/1781)

ESPR ustanawia ramy: czym jest DPP, kto za niego odpowiada, jak działa rejestr UE i jakie są mechanizmy egzekwowania. To już obowiązuje.

2. Akty delegowane (dla konkretnych produktów)

Komisja przyjmuje je dla konkretnych kategorii produktów. Każdy akt delegowany określa dokładnie, które produkty potrzebują DPP, jakie pola danych są wymagane i jaki jest harmonogram zapewnienia zgodności. Wyjątkiem są baterie: ich paszport jest określony bezpośrednio w odrębnym rozporządzeniu w sprawie baterii (UE 2023/1542), a nie w akcie delegowanym ESPR.

3. Normy zharmonizowane (CEN/CENELEC)

Osiem norm CEN/CENELEC obejmuje stronę techniczną: identyfikatory, nośniki danych, wymianę danych, przechowywanie, interfejsy API, interoperacyjność, kontrolę dostępu i integralność danych. Sześć opublikowano w maju 2026 r. GS1 Digital Link jest jednym z uznawanych przez nie schematów identyfikatorów, a nie jedynym. Aktualizacja, październik 2026 r.: dwie ostatnie opublikowano we wrześniu 2026 r., a sześć z maja zostało przywołanych w Dzienniku Urzędowym (decyzja wykonawcza (UE) 2026/1736).

Kluczowe przepisy ESPR

Cyfrowy paszport produktu (art. 9–12)

DPP to sztandarowy wymóg ESPR. Każdy produkt objęty aktem delegowanym musi mieć cyfrowy paszport produktu — ustrukturyzowany, odczytywalny maszynowo zbiór danych dostępny za pośrednictwem nośnika danych (kodu QR) na produkcie.

DPP musi:

• Być dostępny przez cały cykl życia produktu
• Korzystać ze znormalizowanych formatów danych
• Mieć swój niepowtarzalny identyfikator zarejestrowany w rejestrze DPP UE
• Dawać się aktualizować (w przypadku napraw, zmiany właściciela itd.)
• Zapewniać zróżnicowane poziomy dostępu (publiczny, handlowy, regulacyjny)

Rejestr DPP UE (art. 13)

Centralny rejestr, w którym paszporty są zapisywane według niepowtarzalnych identyfikatorów. Rejestr nie przechowuje pełnych danych paszportu — przechowuje identyfikatory (a w przypadku przywozu także kod towaru) i zapewnia, że paszporty można odnaleźć i zweryfikować. ESPR wymaga jego uruchomienia do 19 lipca 2026 r. Aktualizacja, październik 2026 r.: rejestr działa od 20 lipca 2026 r. na podstawie rozporządzenia wykonawczego (UE) 2026/1778.

Śledzenie substancji wzbudzających obawy (art. 7)

Produkty objęte aktem delegowanym muszą co do zasady ujawniać substancje wzbudzające obawy — nie tylko te objęte ograniczeniami na podstawie REACH, ale szerszy zbiór, który może wpływać na obieg zamknięty. Obejmuje to substancje utrudniające recykling lub odzysk materiałów.

Zakaz niszczenia (art. 23–26)

ESPR zakazuje niszczenia niesprzedanych produktów konsumpcyjnych w określonych kategoriach. Jest to wymierzone w praktykę spalania lub składowania na wysypiskach w pełni funkcjonalnych towarów — praktykę, która wywołała publiczne oburzenie, gdy pojawiły się doniesienia o niszczeniu zwrotów przez duże marki modowe i elektroniczne. Pierwszą kategorią są odzież, dodatki odzieżowe i obuwie: zakaz obowiązuje duże przedsiębiorstwa od 19 lipca 2026 r., a średnie przedsiębiorstwa od 19 lipca 2030 r.; mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa są z niego zwolnione (art. 25).

Organy celne i nadzór rynku (art. 15 i 66–71)

Organy celne i organy nadzoru rynku otrzymują nowe uprawnienia do weryfikowania zgodności DPP na granicach i na rynku. Obejmuje to narzędzia cyfrowe do porównywania danych DPP z rejestrem UE.

Kto musi zapewnić zgodność?

Rozporządzenie przypisuje odpowiedzialność na podstawie pojęcia „podmiotów gospodarczych”:

ESPR wymienia łącznie sześć podmiotów gospodarczych; szóstym jest dostawca usług realizacji zamówień. Zob. sześć podmiotów gospodarczych, nie cztery.

Małe i średnie przedsiębiorstwa nie są zwolnione, choć niektóre akty delegowane mogą zawierać przepisy przejściowe lub uproszczone wymogi dla MŚP.

Harmonogram ESPR: co i kiedy

ESPR jest wdrażane etapami. Nie wszystko dzieje się naraz:

Już się wydarzyło

• Lipiec 2024 r. — ESPR weszło w życie
• Marzec 2026 r. — JRC opublikowało swoją metodykę danych DPP (trzy poziomy priorytetu: niezbędne, zdecydowanie zalecane, dobrowolne)
• Maj 2026 r. — opublikowano sześć z ośmiu norm CEN/CENELEC dotyczących DPP (dwie ostatnie we wrześniu 2026 r.)

Wkrótce

• 19 lipca 2026 r. — uruchomienie rejestru DPP UE (aktualizacja: działa od 20 lipca 2026 r.)
• 18 lutego 2027 r. — paszporty baterii obowiązkowe (na podstawie UE 2023/1542)
• 2027 r. — oczekiwany akt delegowany dla tekstyliów (orientacyjnie, według planu prac Komisji; wymogi zaczną obowiązywać co najmniej 18 miesięcy po jego wejściu w życie)
• 2027–2030 — stopniowe obejmowanie kolejnych kategorii produktów

Szczegółowe zestawienie nadchodzących terminów zawiera nasz harmonogram zgodności z ESPR.

Czym ESPR różni się od dawnej dyrektywy w sprawie ekoprojektu

Co ESPR oznacza dla Państwa firmy

Producent

Już teraz trzeba zacząć budować infrastrukturę danych dla DPP. Oznacza to audyt danych produktowych, zmapowanie łańcucha dostaw i wybór platformy DPP. Firmy, które poczekają na ostateczne akty delegowane, czeka gorączkowy pośpiech — zbieranie danych od dostawców trwa miesiące, a nie tygodnie.

Importer

Ryzyko w zakresie zgodności jest znaczne. Importer odpowiada za sprawdzenie, czy produkty wprowadzane do UE mają ważne DPP. Jeśli dostawcy spoza UE nie są przygotowani, ich problem staje się problemem importera.

Marka lub detalista

Nawet jeśli Państwa firma nie jest importerem figurującym w dokumentach, dane DPP widoczne dla konsumentów wpływają na Państwa markę. To, jak paszport wygląda, co mówi i jak łatwo do niego dotrzeć, stanie się częścią doświadczenia klienta.

Najczęstsze pytania

Czy ESPR ma zastosowanie do produktów już znajdujących się na rynku? Nie. Wymogi dotyczące DPP mają zastosowanie do produktów wprowadzonych do obrotu po rozpoczęciu stosowania odpowiedniego aktu delegowanego. Istniejące zapasy nie są objęte wstecz.

Co się stanie, jeśli nie zapewnimy zgodności? Kary ustalają państwa członkowskie, ale ESPR wymaga, aby były one „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”. Należy liczyć się z grzywnami, nakazami wycofania z rynku i szkodami wizerunkowymi.

Czy możemy wykorzystać istniejące dane z ERP/PLM? Częściowo. Większość firm ma już część wymaganych danych. Luka dotyczy zwykle identyfikowalności w łańcuchu dostaw, deklaracji substancji i instrukcji dotyczących końca przydatności do użycia. Ocena gotowości pomaga dokładnie ustalić, gdzie są luki.

Przygotowanie do zgodności z ESPR

Rozporządzenie jest złożone, ale przygotowanie nie musi takie być. Warto zacząć od trzech kroków:

1. Zrozumieć swoją ekspozycję — które produkty zostaną objęte i kiedy? Jasną odpowiedź daje ocena gotowości DPP.

2. Przeprowadzić audyt danych — zmapować, co Państwo mają, zidentyfikować luki i rozpocząć współpracę z dostawcami.

3. Wybrać narzędzia — potrzebna jest platforma, która obsługuje generowanie GS1 Digital Link, hostowanie danych DPP i integrację z rejestrem UE. DPP Agent zbudowano właśnie w tym celu.

Bezpłatną ocenę gotowości do ESPR można zacząć już dziś na dppagent.com. Stworzone przez Blippa — firmę, której marki takie jak Lindex i Eton powierzają zgodność swoich DPP.